• Hair fall – Ayurvedic remedies.

    Posted on by Dr. Shweta Labde

    Worried about your hair fall, dandruff, graying of hair, dry and dull hair? People around you, may it be friends, relatives are far more eager to offer their suggestions and remedies. Various advertisements adds to the confusion when it comes to the selection of hair oil and other products. Ayurveda emphasizes on the fact – Hair treatment varies with the varied conditions causing hair fall, which includes diet, environmental exposure, use of chemicals, associated health conditions, etc. Ayurveda states that Hair is a mala of Asthi dhatu (Bone tissue), which also means that lack of nourishment / weakening of asthi dhatu results in hairfall.         —- Intake of milk, ghee, and asthi dhatu nourishing foods help to control hairfall. Medicinal supplements like Amla, brahmi, etc helps in speedy recovery. Dandruff is another reason which causes scaling of the scalp skin due to excessive dryness.    —-Proper medication and regular massage with hair oil helps cure dandruff. Use of various chemical shampoos, colouring agents, gels, etc. leaves hair dry, dull and lifeless.    —-Selecting
    Read More »

    0
  • ।। च्यवनप्राश ।।

    Posted on by Dr. Shweta Labde

    च्यवनप्राश हे एक रसायन औषध आहे. च्यवनप्राशचा उल्लेख सर्वप्रथम चरकाचार्यांनी आपल्या चरक संहितेत केलेला आढळतो. ।। लाभोपायो हि शस्तानां रसादीनां रसायनं ।। –  म्हणजे प्रशस्त गुणांनी युक्त रसरक्तादि धातु प्राप्त करण्यासाठी जे जे उपाय केले  जातात त्यांना   रसायन असे म्हणतात. च्यवनप्राश मधील मूख्य घटक म्हणजे आवळा. आवळा हा अत्यंत गुणकारी, त्रिदोष शामक फल अहे. त्यातील इतर घटक द्रव्य जशी मानुका, गोक्षुर, हिरडा, जीवक, ऋषभक,गोघृत, मध, विदारी, हि सर्व औषधे शरिरातील दोष दूर करून, शरीर धातुंचे बल, उर्जा, वृद्धी, आणि चैतन्य निर्माण करुन शरिराचे वर्धन करतात. शरिराचे बल, अग्नि आणि आरोग्य हे हेमंत आणि शिशीर ऋतुमध्ये (हिवाळ्यात) अतिशय उत्तम असते, तसेच च्यवनप्राश हा अल्पशः उष्ण असतो, शिवाय ऊत्तम प्रतीचा आवळा पण ह्या काळात उपलब्ध असल्याने, च्यवनप्राश हिवाळ्यात सेवन करण्याचा नेम आहे. च्यवनप्राश सेवन केल्याचे फायदे : क्षीण, क्षत, वृद्ध आणि बालक यांच्या शरिर अवयवांची वाढ करणारे रसायन आहे. खोकला आणि दमा ह्यासाठी ऊत्तम रसायन आहे. हॄदयासाठी बल्य मूत्राशय आणि शुक्राशयातील दोष दूर करते.
    Read More »

  • शरद ऋतुतील पंचकर्म

    Posted on by Dr. Shweta Labde

    “वर्षा ऋतु आणि आरोग्य“,ह्या लेखात आपण त्या काळातील दोषांची अवस्था आणि  त्यावर केले जाणारे  उपचार, हे सविस्तर पाहिले. वर्षा ऋतुमधे वात दोषाचा प्रकोप होतो. ह्याच दरम्यान गढूळ पाणी, व मंदावलेली पचनशक्ति,-  ह्याचा परिणाम स्वरुप – अन्नाचा अम्ल विपाक होउन शरीरात पित्त साठू लागतं. शरद ऋतु सुरु होताच (October heat) वाढत्या प्रखर उन्हाच्या तडाख्याने, ह्या साठलेल्या पित्ताला बळ मिळतं, आणि त्या पित्ताचं प्रमाण वाढतं;  म्हणजेच ह्या पित्तचा प्रकोप होऊन लोकांमधे पित्ताचे आजार आपलं डोकं वर काढु लागतात. उलट्या, मळमळ, जळजळ, अंगावर गांधी उटणे, ताप, हाथ-पाय, डोळ्यांची आग होणे, जुलाब अशी लक्षणे दिसू लागतात. पित्त आणि रक्ताचा अतिव जवळचा संबंध असल्याने, हे प्रकुपित पित्त रक्ताला देखील बिघडवतं आणि  तारुण्य पिटीका (पिंपल्स), विविध रँशेस, गोवर, नागिण इ. त्वचा विकार उत्पन्न होतात. ऋतुचक्रांमधे होणार्‍या घडामोडिंचा हा नैसर्गिक परिणाम आहे. शरिर बल, अवस्था, आणि वाढलेल्या पित्ताचे प्रमाण बघुन ह्याची चिकित्सा केली जाते. पित्तचे प्रमाण अल्प असल्यास,अथवा रुग्णाचे बल कमी असल्यास, हे पित्त कमी करण्यास पोटातून ओषधी आणि योग्य आहार विहाराची योजना केली जाते. रुग्ण बलवान असताना अथवा पित्तचा प्रकोप अधिक असल्यास, हे दुषित, प्रकुपित पित्त शरिराबाहेर काढणं हितावह ठरते. ह्यलाच शोधन चिकित्सा म्हणतात. (पंचकर्मातील ऋतुनुसार शोधन उपक्रम) – वसंत ऋतु – कफासाठी वमन. वर्षा ऋतु – वाताकरीता बस्ति. शरद ऋतु – पित्ताकरीता विरेचन अाणि रक्तमोक्षण.
    Read More »



Ask an Expert

shweta@ayurvedalive.in
Ayurveda