Category Archives: Panchakarma

  • Nasya – 2 drops of health…

    Posted on by Dr. Shweta Labde

    Hair fall, premature greying of hair, headache, neck pain, stress and stress related insomnia or insufficient sleep, decreased immunity, are the most common complaints faced by many of us in day to day life. Although these complaints are disturbing- they are not much taken care of, the reason being quite simple – it doesnot hamper our daily routine. On a second thought, is it really wise to neglect these small problems? Continuous use of headphones, computer and mobile screens are over exerting our sense organs, leading to irritability, headache,vision impairment. Repeated episodes of insufficient or disturbed sleep may as well cause restlessness, fatigue, indigestion and other digestive disorders, raised blood pressure,etc. We have lost to the routines,and it is not easy to alter this hectic lifestyle, but we can surely try improvising our lifestyle with a small addition, which will not only help reduce these problems but gradually strengthen our senses… Yes -  NASYA- 2 drops of health. Nasya -  Nasya is one among the five karmas (Panchakarma), it is a procedure in which medicinal drops are
    Read More »

    Posted on by Dr. Shweta Labde
  • नस्य – २ थेंब आरोग्याचे

    Posted on by Dr. Shweta Labde

    केस गळणे, अकाली पांढरे होणे, डोके दुखी, स्ट्रेस व त्यामुळे होणारी अपूर्ण किंवा अव्यवस्थित झोप, मान दुखणे, वारंवार होणारी सर्दी, हे आजकाल सरसकट सहज आढळणार्‍या आणि लोकांनी आपल्या दैनंदिन जीवनात स्वीकारलेल्या तक्रारी आपल्याला बघायला मिळतात. ह्या सर्व तक्रारी त्यांना आवडतात म्हणून नाहि, तर ह्या तक्रारींमुळे त्यांच्या रोजच्या रूटिन मधे काहि बाधा येत नाहि ना, म्हणून. पण खरंच ह्या सर्व तक्रारी इतक्या सहज दुर्लक्ष करण्यासारख्या आहेत का? वारंवार हेडफोन्स वापरुन, सतत कॉम्प्युटर/मोबाईल स्क्रिन कडे बघुन डोकेदुखी, डोळ्यांवर ताण येणं, त्यामुळे होणारी चिडचिड. सततच्या अपूर्ण झोपेमुळे अनुत्साह, अस्वस्थ वाटणे, व त्यातुनच पुढे अपचन, अजीर्ण, इत्यादि पोटाचे विकार, ब्लड प्रेशर इ. सारखे विकार संभवतात. आपल्या दिनचर्येत केलेल्या एका छोट्याशा बदलाने, ह्या सर्व तक्रारी दूर होऊन आपले आरोग्य टिकवण्यास मदत होऊ शकते. नस्य - २ थेंब आरोग्याचे. नस्य म्हणजे पंचकर्मातील पाच कर्मांपैकी एक कर्म.  नाकाद्वारे जे औषध शरीरात प्रविष्ट केले जाते त्यास  नस्य म्हणतात. नस्याचे कार्यक्षेत्र हे सर्व उर्ध्वजत्रुगत व्याधींवर दिसून येते. || नासाहि शिरसो द्वारम् || - म्हणजे नाका वाटे जे औषध दिले जाते  ते  थेट शिर(डोक्यापर्यंत) पोहचते. म्हणूनच उर्ध्वजत्रुगत (कान,नाक,घसा,मान,डोकं,खांदे,इ) विकारांमधे नस्य हि एक प्रभावी चिकित्सा ठरते. नस्याचे मुख्य कार्य हे उर्ध्वजत्रुगत अवयवातील दोषांचे निर्हरण करणे असले तरीहि, नस्याचा एक प्रकार  असा आहे जो आपण आपल्या दररोजच्या व्यवहारात उपयोग करु शकतो - प्रतिमर्श नस्य. प्रतिमर्श नस्यामधे नस्य औषधींचे प्रमाण हे अगदी अल्प असते, ज्यामुळे दोषांचे शमन होते आणि  उर्ध्वजत्रुगत अवयवांचे बल वाढण्यास मदत होते. नस्य कर्मविधी : आडवे झोपून मान खाली झुकलेली असावी, एक एक करुन दोन्ही नाकपुड्यांमधे २-२ थेंब  नस्य द्रव्य (औषधी तेल/तूप) टाकावे. हळूवारपणे दिर्घ श्वास घ्यावा. १-२ मिनिटे तसेच पडून राहावे, औषध घशात आल्यास थुंकावे व कोमट पाण्याने गुळण्या कराव्या. नस्य कधी करु नये : सर्दी, ताप, काान-नाक-घसा ह्यांचे विकार (इन्फेक्शन),इ. असताना नस्य कर्म टाळावे. आयुर्वेदानुसाुरप्रतिमर्श नस्याचे १५ काळ वर्णन केले आहेत, परंतु आपला दिनक्रम आणि धावपळ लक्षात घेता, दिवसातून किमान १-२ वेळा नस्य केल्यास देखिल आपण नस्याचे फायदे अनुभवू शकतो. यष्टीमधु तैल, गाईचे शुद्ध तूप, अथवा तुमच्या प्रकृति व विकृतिनुसार  तुमच्या वैद्यांच्या मार्गदर्शनानुसार तुम्ही नस्य औषधी निवडू शकता. नस्याच्या नियमित वापरामुळे मिळणारे फायदे : शिर व इन्द्रियांच्या ठिकाणील वाताचे शमन होते व वाढलेल्या कफाचे शोधन होते. उर्ध्वजत्रुगत सर्व इन्द्रिय आणि अवयवांचे बल व कार्यक्षमता वाढते. मेंदूवरचा ताण कमी करुन त्यास पोषण मिळते. मान व खांद्यांच्या स्नायुंना दृढ बनवते. चेहर्‍याचा वर्ण व कांति सुधारते. मुखाचे (दात, हिरड्या,जिह्वा,घसा) आरोग्य टिकवून ठेवते. केसांचि मुळं बळकट करुन केस गळणे,तुटणे,अकाली पिकणे कमी होते. वारंवार होणारी सर्दि, सायनस चा त्रास व त्यामुळे होणारी डोकेदुखी व चिडचिड कायमची दूर करते. नस्याचे हे २ थेंब आरोग्याचे आपल्यासाठी सहज करण्याजोगे, सोपे, स्वस्त व बहूगुणकारी असे आयुर्वेदाच्या खजिन्यातले वरदान अाहे. आपण सर्वांनी ह्याचा उपयोग करावा व आपले आरोग्य वाढवावे.   टिप: नस्य सुरु करण्यपूर्वी आपल्या वैद्यांचा सल्ला जरुर घ्यावा, जेणेकरुन तुम्ही नस्य करण्यास योग्य आहात का? व तुम्हला तुमच्या प्रकृतिनुसार नस्य द्रव्याचे चयन करण्यास योग्य मार्गदर्शन मिळू शकेल.        

    Posted on by Dr. Shweta Labde
  • वर्षा ऋतु आणि आरोग्य – बस्ति चिकित्सा

    Posted on by Dr. Shweta Labde

    पावसाळा सुरु झाला म्हणजे मन कसं प्रसन्न होते, मातीचा सुगंध, हवेतील गारवा, गरम गरम चहा आणि  भजी (तळलेले पदार्थ)… वा… कसा छान बेत जमतो. अहो पण कधी विचार केलात, भजीच का? श्रिखंड, बासूंदी, ताक, अगदी आईस्क्रिम का नाहि, खावेसे वाटत आपल्याला? सांगते, आपल्या शास्त्रात म्हणजे (आयुर्वेदात)  ह्या सगळ्याची शास्त्रशुद्ध उत्तरे आहेत. आयुर्वेद हे फक्त व्याधी उपचाराचे नाही  तर जीवन जगण्याचे शास्त्र आहे. सद्वृत्त, दिनचर्या, ऋतुचर्या, स्वास्थ्य, आरोग्य आणि दिर्घायुष्य  कमावण्याचे साधन आहे. प्रत्येक ऋतुच्या गुणधर्मानुसार, आपला आहार विहार बदलत असतो, व परीणामतः शारीरिक दोषांमधे देखिल बदल होतच असतात. एकूण ६ ऋतु, त्यांचे गुणधर्म,त्याचा शरीर दोषांवर होणारा परीणाम आणि त्या अनुषंगाने पाळावयाची  ऋतुचर्या, पुन्हा कधीतरी सविस्तर बघु. वर्षा ऋतु, आणि त्याच्या अगोदर असणारा ऋुतु म्हणजे, ग्रीष्म ऋतु (उन्हाळा). ह्या ऋतुमधे अत्यूष्ण, तीक्ष्ण, गुणांमुळे वात दोषाचा संचय होतो. पावसामुळे वातावरणात वाढलेल्या गारठ्याचि संचित वात दोषाला जोड मिळते आणि वात दोषाचा प्रकोप होतो. आता हया मुळच्या शीत आणि रुक्ष वात दोषाला शांत  करणार कोण?  तर उष्ण(गरम) अणि स्निग्ध असे तेल; म्हणूनच गरमागरम तळलेले पदार्थ खाण्याची इच्छा शरीर व्यक्त करत असते. आहे कि नाही आपल्या शरिराचे हायटेक मेकँनिजम ? हा प्रकुपित वात पुढे सांधेदुखी, कंबरदुखी, अंगदुखी इ. वातविकारांना बळ देतो, हाच प्रकुपित वात पित्त  दोषाच्या साहचर्याने शितपित्त(आंगावर पित्ताच्या गांधी उठणे), अॅसिडिटि होणे, अजीर्णासारखे व्याधि  उत्पन्न करतो. पावसाळ्यात जठराग्नि (पचन शक्ति) मुळातच दुर्बल असतो आणि निसर्गतः वात दोषाचा प्रकोप, हया सगळ्यावर उपाय म्हणून अयुर्वेदात सांगितल्याप्रमाणे वर्षा ऋतुचर्येचे पालन करावे. पचण्यास हलके, ताजे आणि गरम अन्न खावे. तेल तुपाचा योग्य प्रमाणात  आहारात वापर करावा. http://www.ayurvedalive.in/the-monsoon-health-care  ह्या सगळ्या तक्रारींवर उपाय म्हणून आणि त्याखेरीज स्वास्थ व्यक्तिंनीदेखिल आरोग्य टिकवण्यासाठी व वातविकार टाळण्यासाठी पावसाळ्यात बस्ति कर्म (पंचकर्मातील एक ऊपक्रम) करूनच घ्यावे. आयुर्वेदतात ऋतुनुसार पंचकर्माचे(शोधन कर्म) वर्णन केले आहे. त्यातील एक म्हणजे वर्षा ऋतु मधे बस्ति. बस्ति महात्म्य  : ग्रंथात बस्तिचे वर्णन अर्ध चिकित्सा म्हणुन व प्रसंगी पूर्ण चिकित्सा असे आहे. बस्ति मुळे वात दोषाचे नियमन होते. शारीर धातुंचे पोषण आणि वर्धन करते. तारूण्य टिकवण्यास मदत करते. पचन शक्ति सुधरण्यास फायदेशीर ठरते. आरोग्य टिकवून राहते. वात विकार व काही पित्त विकारांचे देखिल शरिरातून उच्चाटन करुन टाकते.  बस्ति उपक्रमानंतर  संधिवात,गुडघेदुखी, कंबरदुखी,आमवात ह्यात उत्तम उपशय मिळतो. अपचन, मलबद्धता, पोटात वात धरणे ह्या तक्रारी दूर होतात. अनापत्यता, पाळीच्या तक्रारी, सौंदर्य वर्धन हयात उपयुक्त. हे आणि अश्या बर्‍याच फायद्यांनी बस्ति आपल्या शरिरास उपकृत करते. मग कसला विचार करताय? ह्या पावसाळ्यात तुमच्या जवळच्या आयर्वेदिक दवाखान्यात जाउन वैद्यांच्या मार्गदर्शनानुसार बस्ति घ्या आणि वात विकारांना अलविदा करा….

    Posted on by Dr. Shweta Labde
  • “रिअल हर्बल”

    Posted on by Dr. Shweta Labde

    परवा आम्ही जुन्या मैत्रीणी लंचसाठी भेटलो होतो, जेवण झाल्यावर छान गप्पा मारु म्हटलं तर एक जण म्हणाली, “अग नाही मी नीघते, माझी ४ वाजता पारलर मधे अपाँइंटमेंट आहे.”  मी म्हणाले, “अगं एवढं काय? जा कधीतरी नंतर, आज राहू दे ना.” त्यावार मलाच म्हणाली, “तुला काय माहिती, तुझं बरं आहे बाबा, तुझा चेहरा छान क्लिन अहे, आमच तसं नाही ना”. खरच खूप डाग होते तीच्या चेहर्‍यावर, त्वचा पण रुक्ष आणि निर्जीव दिसत होती. असं का झालं विचारल्यावर नाराजिनेच  म्हणाली,”काही माहित नाही गं, तरी मी रेग्युलरली क्लिन अप आणि फेशियल करुन घेत असते”. मी म्हणाले,”अगं वेडे सारखं सारखं, त्या केमिकल्स ने स्किन अजुन खराब नाहि का होणार?” त्यावर मलाच म्हणाली, “मी अजिबात केमिकल बेस्ड प्रोडक्टस् नाहि वापरत बरं, फक्त हर्बल आणि आयुर्वेदिक प्रोडक्टसच वापरते. मला जरा हसायलाच आलं, “आयुर्वेदिक आणि हर्बल म्हणजे नेमकं काय गं?”,मी विचारलं? मला म्हणाली,”अस काय ग करतेस? तू आयुर्वेदिक डॉक्टर आहेस ना? हर्बल क्रिम्स, स्क्रब्स, लोशन्स, पॅक्स असतात”. मी म्हणाले, “जरा बस  इथे, अगं आयुर्वेदिक/हर्बल क्रिम्स, लोशन्स, ई़. चा बेस मूळतः केमिकल्सचाच असतो, त्यात फक्त नावापुरता थोडी हर्बल एक्सट्रॅक्टस आणि एसेन्स असतात, आणि ते देखिल प्रोसेस्ड. अगं एखाद्या सूप मधे चिमुटभर मिरपूड टलकल्याने, तो Pepper soup नाही होत ना? अगदी तसंच आहे ह्या प्रोडक्टसच सुद्धा असतं.आता तूच विचार कर, ह्यात तूला किती हर्बल ईफेक्ट्स मिळणार? आणि तुझा प्राॅब्लेम किती  क्युअर होणार? त्या पॅक्स आणि क्रिम्समुळे थोडा काळ स्किन छान क्लिन आणि फ्रेश राहते, पण त्यामुळे होणारे दुष्परीणाम काही टळत नाही.” एव्हाना हे सगळं ऐकुन ती बावचऴी होती, तिच्या ‘सो कॉल्ड - हर्बलच्या’ भ्रमाचा भोपळा आता फुटला होता. आता मी सांगत होते आणि ति कुतुहलाने ऐकत होती. “अगं जेव्हा त्वचेशी निगडीत कुठलेहि वैगुण्य उत्पन्न होते, तेव्हा त्याचा संबंध थेट रक्त धातु अन् आपल्या पचन संस्थेशी असतो, आणि त्यातला बिघाड   दुरुस्त केल्याशिवाय कायमचा गुण नाही मिळत बरं. नुस्तं वर वर लेप लावून रुप उजळत नाही, आतुन स्वछता मोहिमेची सुरुवात करावी लागते हं.   आपल्या आहार, विहारात्मक बाबींची देखील योग्य काळजी घ्यावी लागते, आणि ह्यच्या जोडिला जेव्हा बाह्योपचाराची साथ मिळते, तेव्हा सोने पे सुहागा.” “तुला हर्बल/आयुर्वेदिक स्किन केअर पाहिजे ना? मग आपल्या किचनच्या खजिन्यात अाहेत ना. ताजी फळ, भाज्या, त्यांचे रस, वनस्पतिज चूर्ण, दुध, तूप, मध,इ. फक्त त्याचं योग्य ज्ञान आणि उपयोग करुन फेस क्लिन अप, स्किनग्लो, स्किन टायटनिंग इफेक्टस, चेहर्‍यावरचे डाग,वांग घालवून नितळ त्वचा मिळवता येते. आपल्याला हे माहित नसल्यास तज्ञ आयुर्वेदिक वैद्यांचा सल्ला घ्यावा, किंवा क्लिनिक्स मधे ट्रिटमेंटस   करुन  घ्याव्या. आपल्या आज्या कुठे वापरत होत्या गं, ह्या सर्व क्रिम्स अन् लोशन्स ? घरगुती उपचार, आणि छान दुध, तूप व पौष्टिक आहार घ्यायच्या, आणि त्यामुळेच किती सुंदर दिसायच्या त्या? आपल्या किचन मधील कोरफड, बटाटा, गाजर, मध, पपई, चिकू, काकडी, दही व  हळद, चंदन, मुलतानी माती, निम्ब, त्रिफळा, तुळस,  असे काही नैसर्गिक औषधी वनस्पतिज चूर्ण वापरुन खूप छान रीजल्ट्स मिळतात. कधी करुन तर बघ, विसरुन जाशील पार्लर वगैरे सगळं. जे चेहर्‍याच्या सौंदर्य प्रसाधनां बाबत, तेच केसांच्या देखिल.” हे सगळं ऐकल्यावर ती चकित झाली, म्हणाली,”खरंच हे इतकं सेफ, इजी आणि इफेक्टिव्ह आहे? ठरलं तर आता, आजपासून “रिअल हर्बल” थेरपी आणि प्रोडक्टस  वापरणार. काय सांगता? तुम्ही देखिल ह्या हर्बलच्या फसव्या जाळ्यात अडकला होतात? असो, पण अजून वेळ गेली नाही, वेक अप न गो फॉर “रिअल हर्बल”, आणि तुमचं सौंदर्य दिवसेंदिवस खुलवत ठेवा. तुमच्या काहि शंका असल्यास आम्हाला नि:संकोचपणे संपर्क करा. “सेव्हन आयुर्वेद केअर”, कर्वे रोड, कोथरुड. दुरध्वनि : ०२०-२५४४२६४६/ ८८८८०३२०७३. www.sevenayurveda.com www.ayurvedalive.in

    Posted on by Dr. Shweta Labde
  • Turning co…ool to Hot !!!

    Posted on by Dr. Shweta Labde

    Puzzled by the title ???? I shall elaborate the meaning, it indicates the change of season, from winter to summer. Ayurveda terms this change as ‘Rutu Parivartan’. Ayurveda explains 6 rutus in a year, namely Shishir, Vasant, Grishma, Varsha, Sharad, & Hemant. The upcoming rutu – which likely falls from mid-March to mid-May – The “Vasant Rutu”, is the junction of these two seasons, where in the climate is neither too hot and nor too cold. The season changes its nature and qualities, and so does the body and its doshas. Hence it is very important to modify our diet and lifestyle accordingly to avoid seasonal illness. The sanchit (accumulated) kapha in the previous shishir rutu, starts liquefying with the increased warmth of the vasant rutu, which then spreads out and rests in sinuses, masks jatharagni and weakens it, resulting in indigestion, appetite loss, migrane, headache, acidity, cough, etc. Ayurveda explains some Do’s and Dont’s to prevent these ailments : Do’s in Vasant Rutu – Diet : Have foods which are easy to digest. Grains like
    Read More »

    Posted on by Dr. Shweta Labde
  • ADHD in children – An Ayurvedic perspective

    Posted on by Dr. Shweta Labde

            Attention deficit hyperactivity disorder (ADHD) manifests in childhood with symptoms of hyperactivity, impulsivity, and/or inattention. In addition, there are other secondary symptoms associated with ADHD such as insomnia, learning disabilities, and delayed language development. The symptoms affect cognitive, academic, behavioural, emotional and social functioning. ADHD is found to be more common in boys than girls. It often continues into adolescence and adulthood. If left untreated, it leaves millions of children and adults incapacitated causing a lifetime of frustrated dreams and emotional pain. The most commonly prescribed modern medications are central nervous system stimulants combined with counselling and cognitive behavioural interventions. The role of dopamine and nor-epinephrine regulation in patients with ADHD is considered the most important in treatment. The symptoms associated with ADHD cease only for the time these medications are active within the body. When the medication wears off, the symptoms return. A patient taking these medications needs to continue taking them throughout his/her life. There are many potential side effects of stimulants, including: decreased appetite, poor growth, dizziness, insomnia/
    Read More »

    Posted on by Dr. Shweta Labde
  • Arthritis And Ayurveda

    Posted on by Dr. Shweta Labde

    Our body is a machine, joined with various types of joints, like hinge joints at elbows and knees, ball and socket joint at shoulders and hip joint,etc. These joint are classified differently on the basis of its structure, function and anatomy. Irrespective of all these details, we know that any machine needs maintenance, to keep it working. so does our body; but do we really take care of this God gifted machine? or just toil it as per our convenience. Here, in this article we’ll take a brief insight of Joint disorders and how to keep them in best of their health. For a joint to be strong, it is not only the joint which needs to be taken care of, but also the bones involved in the joint, the surrounding muscles, cartilages, and the lubricant (synovial fluid) which facilitates the movement of the joint. Ayurveda explains that any joint disorder or pain in joints is the result of aggravated vata dosha. Joint disorder involving inflammation of one or more joints together is termed as Arthritis
    Read More »

    Posted on by Dr. Shweta Labde
  • The Monsoon Health Care

    Posted on by Dr. Shweta Labde

    The normalcy of Vata, Pitta and Kapha dosha in the body is the state of well-being, whereas imbalance in this state causes disease. Monsoon brings about vivid changes not only in the nature but also the body. The season of monsoon brings with it increased incidences of gastric upsets, viral fever, malaise. All this is the result of diminished digestive fire, increased acidic tendency (Amlata) in the nature and the body as well; which aggravates Pitta. The accumulated vata in summer pops out its head, with the drop in temperature at the onset of monsoon. The vitiated vata leads to symptoms like Joint pain, muscular pain, acidity, loss of appetite, bodyache, gas trouble, indigestion, cough n cold, etc. These growing incidences of ailments due to accumulated vata and pitta dosha needs to be pacified with intake of medicines, proper diet and lifestyle modification. The excessive doshas should be eliminated through the body (detoxification) with the help of Panchakarma. Ayurvedic texts recommend specific Shodhan therapy (detox program) as per the season for everybody. This is a
    Read More »

    Posted on by Dr. Shweta Labde
  • Pain management in Ayurveda

    Posted on by Dr. Shweta Labde

    Pain can be described as any physical suffering or discomfort         caused by illness or injury. No matter however mild the pain is anywhere in the body it lands you in a state of discomfort and affects your day to day activities. Pain can present in various ways as throbbing pain in toothache, eye ache or a colic pain which comes in spasm as in renal calculi, gnawing pain in abdominal discomfort, muscular pain as in sprain, sports injury, joint pain due to swelling and many more; and our answer to this is a pain killer which on frequent usage also kills our resistance power. Ayurveda explains the origin of pain is due to vitiated Vata dosha, once vata dosha is treated efficiently the pain subsides automatically. Many people have a false belief that Ayurveda is no good in times of acute pain, Ayurvedic medicines should only be consumed in chronic illnesses and it always gives very slow results but the thing is they are unaware of the wonder management. Here are the various ways to kill
    Read More »

    Posted on by Dr. Shweta Labde
  • Ayurvedic cure for Worms in children

    Posted on by Dr. Shweta Labde

    Krimi or worms is one of the most common and important aspect causing health problems in children. The common complaints indicative of worm infestation are increased appetite, low digestive fire thereby causing indigestion, and in some cases decreased appetite is also noticed, recurrent mild abdominal pain around the navel, bad breath, nausea, vomiting, constipation, diarrhea, itching at anus, whole body itching, white patches on the face, excessive dry skin, weakness, lack or disturbed sleep, dribbling of saliva during sleep, teeth biting, bed wetting, boils over skin accompanied by itching, headache, picking of nose. Worms may manifest themselves by various symptoms as mentioned above, not every child with worms will have all the symptoms, but few of these. Worm infestation may result due to lack of personal hygiene, uncooked and contaminated food, leafy vegetables should be washed thoroughly as it may carry with it eggs and larvae of the worms, eating excess sweet, fried food, junk food, jaggery, curd + sugar,fruits + milk, udad dal preparations, nonveg, etc which are hard to digest. Worms can be well treated
    Read More »

    Posted on by Dr. Shweta Labde
PAGE12


Ask an Expert

shweta@ayurvedalive.in
Ayurveda