Category Archives: Health tips – AYURVEDA SAYS

  • वर्षा ऋतु आणि आरोग्य – बस्ति चिकित्सा

    Posted on by Dr. Shweta Labde

    पावसाळा सुरु झाला म्हणजे मन कसं प्रसन्न होते, मातीचा सुगंध, हवेतील गारवा, गरम गरम चहा आणि  भजी (तळलेले पदार्थ)… वा… कसा छान बेत जमतो. अहो पण कधी विचार केलात, भजीच का? श्रिखंड, बासूंदी, ताक, अगदी आईस्क्रिम का नाहि, खावेसे वाटत आपल्याला? सांगते, आपल्या शास्त्रात म्हणजे (आयुर्वेदात)  ह्या सगळ्याची शास्त्रशुद्ध उत्तरे आहेत. आयुर्वेद हे फक्त व्याधी उपचाराचे नाही  तर जीवन जगण्याचे शास्त्र आहे. सद्वृत्त, दिनचर्या, ऋतुचर्या, स्वास्थ्य, आरोग्य आणि दिर्घायुष्य  कमावण्याचे साधन आहे. प्रत्येक ऋतुच्या गुणधर्मानुसार, आपला आहार विहार बदलत असतो, व परीणामतः शारीरिक दोषांमधे देखिल बदल होतच असतात. एकूण ६ ऋतु, त्यांचे गुणधर्म,त्याचा शरीर दोषांवर होणारा परीणाम आणि त्या अनुषंगाने पाळावयाची  ऋतुचर्या, पुन्हा कधीतरी सविस्तर बघु. वर्षा ऋतु, आणि त्याच्या अगोदर असणारा ऋुतु म्हणजे, ग्रीष्म ऋतु (उन्हाळा). ह्या ऋतुमधे अत्यूष्ण, तीक्ष्ण, गुणांमुळे वात दोषाचा संचय होतो. पावसामुळे वातावरणात वाढलेल्या गारठ्याचि संचित वात दोषाला जोड मिळते आणि वात दोषाचा प्रकोप होतो. आता हया मुळच्या शीत आणि रुक्ष वात दोषाला शांत  करणार कोण?  तर उष्ण(गरम) अणि स्निग्ध असे तेल; म्हणूनच गरमागरम तळलेले पदार्थ खाण्याची इच्छा शरीर व्यक्त करत असते. आहे कि नाही आपल्या शरिराचे हायटेक मेकँनिजम ? हा प्रकुपित वात पुढे सांधेदुखी, कंबरदुखी, अंगदुखी इ. वातविकारांना बळ देतो, हाच प्रकुपित वात पित्त  दोषाच्या साहचर्याने शितपित्त(आंगावर पित्ताच्या गांधी उठणे), अॅसिडिटि होणे, अजीर्णासारखे व्याधि  उत्पन्न करतो. पावसाळ्यात जठराग्नि (पचन शक्ति) मुळातच दुर्बल असतो आणि निसर्गतः वात दोषाचा प्रकोप, हया सगळ्यावर उपाय म्हणून अयुर्वेदात सांगितल्याप्रमाणे वर्षा ऋतुचर्येचे पालन करावे. पचण्यास हलके, ताजे आणि गरम अन्न खावे. तेल तुपाचा योग्य प्रमाणात  आहारात वापर करावा. http://www.ayurvedalive.in/the-monsoon-health-care ह्या सगळ्या तक्रारींवर उपाय म्हणून आणि त्याखेरीज स्वास्थ व्यक्तिंनीदेखिल आरोग्य टिकवण्यासाठी व वातविकार टाळण्यासाठी पावसाळ्यात बस्ति कर्म (पंचकर्मातील एक ऊपक्रम) करूनच घ्यावे. आयुर्वेदतात ऋतुनुसार पंचकर्माचे(शोधन कर्म) वर्णन केले आहे. त्यातील एक म्हणजे वर्षा ऋतु मधे बस्ति.     बस्ति महात्म्य  : ग्रंथात बस्तिचे वर्णन अर्ध चिकित्सा म्हणुन व प्रसंगी पूर्ण चिकित्सा असे आहे. बस्ति मुळे वात दोषाचे नियमन होते. शारीर धातुंचे पोषण आणि वर्धन करते. तारूण्य टिकवण्यास मदत करते. पचन शक्ति सुधरण्यास फायदेशीर ठरते. आरोग्य टिकवून राहते. वात विकार व काही पित्त विकारांचे देखिल शरिरातून उच्चाटन करुन टाकते.  बस्ति उपक्रमानंतर  संधिवात,गुडघेदुखी, कंबरदुखी,आमवात ह्यात उत्तम उपशय मिळतो. अपचन, मलबद्धता, पोटात वात धरणे ह्या तक्रारी दूर होतात. अनापत्यता, पाळीच्या तक्रारी, सौंदर्य वर्धन हयात उपयुक्त. हे आणि अश्या बर्‍याच फायद्यांनी बस्ति आपल्या शरिरास उपकृत करते. मग कसला विचार करताय? ह्या पावसाळ्यात तुमच्या जवळच्या आयर्वेदिक दवाखान्यात जाउन वैद्यांच्या मार्गदर्शनानुसार बस्ति घ्या आणि वात विकारांना अलविदा करा….

    Posted on by Dr. Shweta Labde
  • “रिअल हर्बल”

    Posted on by Dr. Shweta Labde

    परवा आम्ही जुन्या मैत्रीणी लंचसाठी भेटलो होतो, जेवण झाल्यावर छान गप्पा मारु म्हटलं तर एक जण म्हणाली, “अग नाही मी नीघते, माझी ४ वाजता पारलर मधे अपाँइंटमेंट आहे.”  मी म्हणाले, “अगं एवढं काय? जा कधीतरी नंतर, आज राहू दे ना.” त्यावार मलाच म्हणाली, “तुला काय माहिती, तुझं बरं आहे बाबा, तुझा चेहरा छान क्लिन अहे, आमच तसं नाही ना”. खरच खूप डाग होते तीच्या चेहर्‍यावर, त्वचा पण रुक्ष आणि निर्जीव दिसत होती. असं का झालं विचारल्यावर नाराजिनेच  म्हणाली,”काही माहित नाही गं, तरी मी रेग्युलरली क्लिन अप आणि फेशियल करुन घेत असते”. मी म्हणाले,”अगं वेडे सारखं सारखं, त्या केमिकल्स ने स्किन अजुन खराब नाहि का होणार?” त्यावर मलाच म्हणाली, “मी अजिबात केमिकल बेस्ड प्रोडक्टस् नाहि वापरत बरं, फक्त हर्बल आणि आयुर्वेदिक प्रोडक्टसच वापरते. मला जरा हसायलाच आलं, “आयुर्वेदिक आणि हर्बल म्हणजे नेमकं काय गं?”,मी विचारलं? मला म्हणाली,”अस काय ग करतेस? तू आयुर्वेदिक डॉक्टर आहेस ना? हर्बल क्रिम्स, स्क्रब्स, लोशन्स, पॅक्स असतात”. मी म्हणाले, “जरा बस  इथे, अगं आयुर्वेदिक/हर्बल क्रिम्स, लोशन्स, ई़. चा बेस मूळतः केमिकल्सचाच असतो, त्यात फक्त नावापुरता थोडी हर्बल एक्सट्रॅक्टस आणि एसेन्स असतात, आणि ते देखिल प्रोसेस्ड. अगं एखाद्या सूप मधे चिमुटभर मिरपूड टलकल्याने, तो Pepper soup नाही होत ना? अगदी तसंच आहे ह्या प्रोडक्टसच सुद्धा असतं.आता तूच विचार कर, ह्यात तूला किती हर्बल ईफेक्ट्स मिळणार? आणि तुझा प्राॅब्लेम किती  क्युअर होणार? त्या पॅक्स आणि क्रिम्समुळे थोडा काळ स्किन छान क्लिन आणि फ्रेश राहते, पण त्यामुळे होणारे दुष्परीणाम काही टळत नाही.” एव्हाना हे सगळं ऐकुन ती बावचऴी होती, तिच्या ‘सो कॉल्ड – हर्बलच्या’ भ्रमाचा भोपळा आता फुटला होता. आता मी सांगत होते आणि ति कुतुहलाने ऐकत होती. “अगं जेव्हा त्वचेशी निगडीत कुठलेहि वैगुण्य उत्पन्न होते, तेव्हा त्याचा संबंध थेट रक्त धातु अन् आपल्या पचन संस्थेशी असतो, आणि त्यातला बिघाड   दुरुस्त केल्याशिवाय कायमचा गुण नाही मिळत बरं. नुस्तं वर वर लेप लावून रुप उजळत नाही, आतुन स्वछता मोहिमेची सुरुवात करावी लागते हं.   आपल्या आहार, विहारात्मक बाबींची देखील योग्य काळजी घ्यावी लागते, आणि ह्यच्या जोडिला जेव्हा बाह्योपचाराची साथ मिळते, तेव्हा सोने पे सुहागा.” “तुला हर्बल/आयुर्वेदिक स्किन केअर पाहिजे ना? मग आपल्या किचनच्या खजिन्यात अाहेत ना. ताजी फळ, भाज्या, त्यांचे रस, वनस्पतिज चूर्ण, दुध, तूप, मध,इ. फक्त त्याचं योग्य ज्ञान आणि उपयोग करुन फेस क्लिन अप, स्किनग्लो, स्किन टायटनिंग इफेक्टस, चेहर्‍यावरचे डाग,वांग घालवून नितळ त्वचा मिळवता येते. आपल्याला हे माहित नसल्यास तज्ञ आयुर्वेदिक वैद्यांचा सल्ला घ्यावा, किंवा क्लिनिक्स मधे ट्रिटमेंटस   करुन  घ्याव्या. आपल्या आज्या कुठे वापरत होत्या गं, ह्या सर्व क्रिम्स अन् लोशन्स ? घरगुती उपचार, आणि छान दुध, तूप व पौष्टिक आहार घ्यायच्या, आणि त्यामुळेच किती सुंदर दिसायच्या त्या? आपल्या किचन मधील कोरफड, बटाटा, गाजर, मध, पपई, चिकू, काकडी, दही व  हळद, चंदन, मुलतानी माती, निम्ब, त्रिफळा, तुळस,  असे काही नैसर्गिक औषधी वनस्पतिज चूर्ण वापरुन खूप छान रीजल्ट्स मिळतात. कधी करुन तर बघ, विसरुन जाशील पार्लर वगैरे सगळं. जे चेहर्‍याच्या सौंदर्य प्रसाधनां बाबत, तेच केसांच्या देखिल.” हे सगळं ऐकल्यावर ती चकित झाली, म्हणाली,”खरंच हे इतकं सेफ, इजी आणि इफेक्टिव्ह आहे? ठरलं तर आता, आजपासून “रिअल हर्बल” थेरपी आणि प्रोडक्टस  वापरणार. काय सांगता? तुम्ही देखिल ह्या हर्बलच्या फसव्या जाळ्यात अडकला होतात? असो, पण अजून वेळ गेली नाही, वेक अप न गो फॉर “रिअल हर्बल”, आणि तुमचं सौंदर्य दिवसेंदिवस खुलवत ठेवा. तुमच्या काहि शंका असल्यास आम्हाला नि:संकोचपणे संपर्क करा. “सेव्हन आयुर्वेद केअर”, कर्वे रोड, कोथरुड. दुरध्वनि : ०२०-२५४४२६४६/ ८८८८०३२०७३. www.sevenayurveda.com www.ayurvedalive.in

    Posted on by Dr. Shweta Labde
  • Vasant Rutu – The King Of Seasons

    Posted on by Dr. Shweta Labde

    Vasant rutu or Spring, Known as – ” The King of seasons “, proves the name by its pleasing characteristics. The beauty of the nature is at the peak, in this season,  –  With new leaves and colourful flowers blooming, birds singing sweetly around – as if all of them are painting the nature’s canvas with their varied colours. The climate is neither too hot nor too cool and pleases the mind, body and soul.   Ayurveda explains 6 rutus in a year, namely Shishir, Vasant, Grishma, Varsha, Sharad, & Hemant. The  “Vasant Rutu” or spring – which likely falls from mid-Feb to mid-April – is the junction of two seasons, namely- shishir and Grishma, where in the climate is neither too hot and nor too cold. The season changes its nature and qualities, and so does the body and its doshas. Hence it is very important to modify our diet and lifestyle accordingly to avoid seasonal illness. The sanchit (accumulated) kapha in the previous shishir rutu, starts liquefying with the increased warmth of the vasant rutu, which then spreads
    Read More »

    Posted on by Dr. Shweta Labde
  • 5 Super foods for winter

    Posted on by Dr. Shweta Labde

    Health as per Ayurveda means equilibrium of all the three doshas, seven dhatus, three mala, and Agni. To maintain this equilibrium Ayurveda explains Dinacharya (Daily regimen) & Rutucharya (Seasonal regimen), which includes various diet, exercise, dressing, creating favorable, soothing  and comfortable surroundings as per the individuals prakriti and seasonal conditions. Here in this article we shall focus our details on Diet in Winter season (Hemant & Shishir rutu). Ayurveda has mentioned in details interesting foods for the season. Winter season is governed by Vayu mahabhoot, with dominance of vata and Kapha dosha. The dry and cold properties of the season, results in the increased demand of warmth and nourishment by the body. Winter is the best period of the year to replenish and restore body’s powerhouse. The Jatharagni (digestive fire) is very well kindled, and has the capacity to digest all the nutritious foods and store the surplus energy for rest of the year. If it is not supplied with sufficient fuel it can cause damage to healthy body tissues and so it is very
    Read More »

    Posted on by Dr. Shweta Labde
  • Ayurvedic Tips to Beat the Heat this Summer

    Posted on by Dr. Shweta Labde

    Summer season or Grishma rutu sets in increased body temperature, it aggravates pitta and triggers  physical and mental symptoms in the body like excessive thirst, weakness, sunburns,acidity, anger, impatience, irritation, and much more. External heat can be settled down with the use of air conditioners, coolers, fans, etc.but the internal chilling can only be achieved by proper diet and lifestyle. Ayurveda has precisely explained the seasonal regimen considering the human health. So this summer lets chill with these Ayurvedic tips: Diet : Pitta pacifying diet should be included. Avoid foods with Sour, spicy and salty taste, this category includes sour pickles, papads, chaat, chips, fried foods, canned foods, fermented foods like idli, dosa, dhokla, salted nuts, ketchup, bakery products etc. Include sweet delicacies like kheer, sweet semolina, shrikhand. Milk and milk products like milk flavored with gulkand, thandai, milk with sugar & cardamom powder; but No Milk shakes. Fresh unsalted  butter with sugar, freshly prepared sweet buttermilk improves digestion and also controls pitta. Avoid curd or Lassi. Ghee is another real good pitta pacifying ingredient, it provides good nourishment
    Read More »

    Posted on by Dr. Shweta Labde
PAGE12345


Ask an Expert

shweta@ayurvedalive.in
Ayurveda