Category Archives: Dinacharya

  • Nasya – 2 drops of health…

    Posted on by Dr. Shweta Labde

    Hair fall, premature greying of hair, headache, neck pain, stress and stress related insomnia or insufficient sleep, decreased immunity, are the most common complaints faced by many of us in day to day life. Although these complaints are disturbing- they are not much taken care of, the reason being quite simple – it doesnot hamper our daily routine. On a second thought, is it really wise to neglect these small problems? Continuous use of headphones, computer and mobile screens are over exerting our sense organs, leading to irritability, headache,vision impairment. Repeated episodes of insufficient or disturbed sleep may as well cause restlessness, fatigue, indigestion and other digestive disorders, raised blood pressure,etc. We have lost to the routines,and it is not easy to alter this hectic lifestyle, but we can surely try improvising our lifestyle with a small addition, which will not only help reduce these problems but gradually strengthen our senses… Yes -  NASYA- 2 drops of health. Nasya -  Nasya is one among the five karmas (Panchakarma), it is a procedure in which medicinal drops are
    Read More »

    Posted on by Dr. Shweta Labde
  • नस्य – २ थेंब आरोग्याचे

    Posted on by Dr. Shweta Labde

    केस गळणे, अकाली पांढरे होणे, डोके दुखी, स्ट्रेस व त्यामुळे होणारी अपूर्ण किंवा अव्यवस्थित झोप, मान दुखणे, वारंवार होणारी सर्दी, हे आजकाल सरसकट सहज आढळणार्‍या आणि लोकांनी आपल्या दैनंदिन जीवनात स्वीकारलेल्या तक्रारी आपल्याला बघायला मिळतात. ह्या सर्व तक्रारी त्यांना आवडतात म्हणून नाहि, तर ह्या तक्रारींमुळे त्यांच्या रोजच्या रूटिन मधे काहि बाधा येत नाहि ना, म्हणून. पण खरंच ह्या सर्व तक्रारी इतक्या सहज दुर्लक्ष करण्यासारख्या आहेत का? वारंवार हेडफोन्स वापरुन, सतत कॉम्प्युटर/मोबाईल स्क्रिन कडे बघुन डोकेदुखी, डोळ्यांवर ताण येणं, त्यामुळे होणारी चिडचिड. सततच्या अपूर्ण झोपेमुळे अनुत्साह, अस्वस्थ वाटणे, व त्यातुनच पुढे अपचन, अजीर्ण, इत्यादि पोटाचे विकार, ब्लड प्रेशर इ. सारखे विकार संभवतात. आपल्या दिनचर्येत केलेल्या एका छोट्याशा बदलाने, ह्या सर्व तक्रारी दूर होऊन आपले आरोग्य टिकवण्यास मदत होऊ शकते. नस्य - २ थेंब आरोग्याचे. नस्य म्हणजे पंचकर्मातील पाच कर्मांपैकी एक कर्म.  नाकाद्वारे जे औषध शरीरात प्रविष्ट केले जाते त्यास  नस्य म्हणतात. नस्याचे कार्यक्षेत्र हे सर्व उर्ध्वजत्रुगत व्याधींवर दिसून येते. || नासाहि शिरसो द्वारम् || - म्हणजे नाका वाटे जे औषध दिले जाते  ते  थेट शिर(डोक्यापर्यंत) पोहचते. म्हणूनच उर्ध्वजत्रुगत (कान,नाक,घसा,मान,डोकं,खांदे,इ) विकारांमधे नस्य हि एक प्रभावी चिकित्सा ठरते. नस्याचे मुख्य कार्य हे उर्ध्वजत्रुगत अवयवातील दोषांचे निर्हरण करणे असले तरीहि, नस्याचा एक प्रकार  असा आहे जो आपण आपल्या दररोजच्या व्यवहारात उपयोग करु शकतो - प्रतिमर्श नस्य. प्रतिमर्श नस्यामधे नस्य औषधींचे प्रमाण हे अगदी अल्प असते, ज्यामुळे दोषांचे शमन होते आणि  उर्ध्वजत्रुगत अवयवांचे बल वाढण्यास मदत होते. नस्य कर्मविधी : आडवे झोपून मान खाली झुकलेली असावी, एक एक करुन दोन्ही नाकपुड्यांमधे २-२ थेंब  नस्य द्रव्य (औषधी तेल/तूप) टाकावे. हळूवारपणे दिर्घ श्वास घ्यावा. १-२ मिनिटे तसेच पडून राहावे, औषध घशात आल्यास थुंकावे व कोमट पाण्याने गुळण्या कराव्या. नस्य कधी करु नये : सर्दी, ताप, काान-नाक-घसा ह्यांचे विकार (इन्फेक्शन),इ. असताना नस्य कर्म टाळावे. आयुर्वेदानुसाुरप्रतिमर्श नस्याचे १५ काळ वर्णन केले आहेत, परंतु आपला दिनक्रम आणि धावपळ लक्षात घेता, दिवसातून किमान १-२ वेळा नस्य केल्यास देखिल आपण नस्याचे फायदे अनुभवू शकतो. यष्टीमधु तैल, गाईचे शुद्ध तूप, अथवा तुमच्या प्रकृति व विकृतिनुसार  तुमच्या वैद्यांच्या मार्गदर्शनानुसार तुम्ही नस्य औषधी निवडू शकता. नस्याच्या नियमित वापरामुळे मिळणारे फायदे : शिर व इन्द्रियांच्या ठिकाणील वाताचे शमन होते व वाढलेल्या कफाचे शोधन होते. उर्ध्वजत्रुगत सर्व इन्द्रिय आणि अवयवांचे बल व कार्यक्षमता वाढते. मेंदूवरचा ताण कमी करुन त्यास पोषण मिळते. मान व खांद्यांच्या स्नायुंना दृढ बनवते. चेहर्‍याचा वर्ण व कांति सुधारते. मुखाचे (दात, हिरड्या,जिह्वा,घसा) आरोग्य टिकवून ठेवते. केसांचि मुळं बळकट करुन केस गळणे,तुटणे,अकाली पिकणे कमी होते. वारंवार होणारी सर्दि, सायनस चा त्रास व त्यामुळे होणारी डोकेदुखी व चिडचिड कायमची दूर करते. नस्याचे हे २ थेंब आरोग्याचे आपल्यासाठी सहज करण्याजोगे, सोपे, स्वस्त व बहूगुणकारी असे आयुर्वेदाच्या खजिन्यातले वरदान अाहे. आपण सर्वांनी ह्याचा उपयोग करावा व आपले आरोग्य वाढवावे.   टिप: नस्य सुरु करण्यपूर्वी आपल्या वैद्यांचा सल्ला जरुर घ्यावा, जेणेकरुन तुम्ही नस्य करण्यास योग्य आहात का? व तुम्हला तुमच्या प्रकृतिनुसार नस्य द्रव्याचे चयन करण्यास योग्य मार्गदर्शन मिळू शकेल.        

    Posted on by Dr. Shweta Labde
  • A Refreshing Sip….

    Posted on by Dr. Shweta Labde

    The refreshing aromatic steaming cup of Tea,  is what one wishes for, after fresh showers of rain. The drop in temperature weakens digestion, and is an open invitation for viral infection, cough and cold. The warm sips of this herbal tea will surely turn a blessing for all of you. The combination of these three wonderful herbs will not only refresh your senses, but keep all the monsoon health issues at bay. Ginger boosts the digestion, cures cough and cold, relives sore throat and congestion. Tulsi is an essential herb which treats infections and is a very good antioxidant. Lemongrass works in the similar way, the refreshing aroma just adds the zest to the drink. Rock sugar adds taste to the drink and also relives cough and soothes the irritation of throat. Preparation :  Boil  a glass of water  in a vessel, Add 2-3 pieces of crushed Ginger, 2 twigs of Lemon grass and 4-5 leaves of Tulsi. Let it simmer for next 4-5 mins. Now add rock sugar as per your taste. Strain the Tea. Your
    Read More »

    Posted on by Dr. Shweta Labde
  • दन्तमंजन

    Posted on by Dr. Shweta Labde

    काहि दिवसांपूर्वी दवाखान्यात एक कॉलेजकुमारी आली, बराच वेळ बसावं लागल्यामुळे क्लिनिक मधील गोष्टी निहाळत बसली होती.  भेटल्यावर तिचा पहिला प्रश्न असा होता, “अय्या डॉक्टर तुम्ही हे दंतमंजन का ठेवलं आहे?, किती ओल्ड फँश्नड आहे ते, हल्ली कोणीतरी वापरतं का हे ?” मी तीला म्हटलं, ” अगं का नाही?, पूर्वी आपले आजी, आजोबा निम्ब, बकुळ, बाभूळ, खैर इ. ह्याच्या काड्या किंवा चूर्ण नाही वापरायचे का? एवढंच कशाला, काहिच नसलं तर चूलितील राख किंवा मीठाने देखील दात घासायचे. त्यांना कधी, दात दुखणे, किडणे, सेन्सिटिवीटिचे प्रॉब्लेम होते का गं?”  दंतमंजन किंवा दन्तधावन हे शब्द आजकाल आपल्या शब्दकोषातून जणू गायबच झाले आहेत,  आणि त्यांची जागा घेतली आहे अकर्षक जाहिरातीद्वारे प्रचलित – रंगीत, जेल युक्त, चमकणारया फ्लेवर्ड तुथपेस्टने. आपण त्या जाहिराती आणि त्यातील दिखाव्यावर एवढे भारावून जातो, की त्यातील काय आणि कितपत  खरं अहे, तयाचे दुष्परीणाम, ह्याकडे दुर्लक्ष करतो. ती गुळगुळीत पेस्ट, खरंच आपले दात मजबूत  बनवते? दातांवरचा चिकटपणा खरडून काढते का? त्यातील घटक द्रव्य किती सुरक्षित आहेत?, त्यात लवंग, निम्ब, इ. चा अर्क/वनस्पती आहेत कि नुस्ता एसेन्स. लहान मुलांनी अथवा आपण हि पेस्ट गिळली असता, त्याचा किती अपाय होतो, ह्याचा आपण विचार सुद्धा करत नाही. आपल्या हिरड्या, रक्त आणि मांस धातुंपासून बनलेल्या असतात आणि दात अस्थि धातूचा मल आहे. अापण केलेला आहार, दातांची स्वच्छता ह्यावर आपल्या दातांचे आरोग्य टिकून  असते. आयुर्वेदात दन्तधावन म्हणजेच दात घासण्यासाठी कडू, तिखट आणि तुरट रसांची औषधी वनस्पती चूर्ण किंवा काड्या वापरण्यास सांगितल्या आहेत. कडूनिम्ब, खैर, बाभुळ, गुळवेल, अर्जुन, जांभूळ, करंज, कापूर, लवंग, बकुळ, हळद इ. सर्व औषधी हि कडू, तिखट आणि तुरट रस  प्रधान तर आहेतच, पण त्याच बरोबर कृमिनाशक, क्लेदघ्न, मुखदुर्गंधी दूर करणारी आणि दंतवेष्ट व मांस (हिरड्या) मजबूत करणारी आहेत. दात आणि हिरड्यांमधे होणारे इन्फेक्शन्स, रक्त, पू वाहणे, दात दुखणे सुद्धा ह्या औषधांमुळे टाळले जाते. ह्यातील तुरट रसामुळे हिरड्या घट्ट राहतात, कृमिघ्न आणि क्लेदनाशक गुणांमुळे  दात किडणे, मुखदुर्गंधी देखिल दूर राहते, तसेच तोंडामधे स्वच्छपणा जाणवतो, – केमिकल युक्त गार्गल लिक्विड्स वापरारवे लागत नाहित. अधुन मधुन आपल्या बोटाने मंजन केले असता, हिरड्यांना मसाज होतो व तेथील रक्तसंचरण देखील सुधरते. सर्वात महत्वाचे म्हणजे दात घासताना ह्याचा रस चूकुन पोटात गेला असता काहिहि हानी होत नाही. हे सगळं ऐकल्यावर ती म्हणाली, “सॉरी हं डॉक्टर, खरंच आऊटडेटेड वाटणारे हे दंतमंजन किती गुणकारी आहे, हे मला आणि माझ्या सारख्या कितीतरी जणांना माहितीच नाही. आता उद्यापासून तुथपेस्टला BYE-BYE.” मग आता तुम्ही कसला विचार करताय ? वापरणार ना दंतमंजन ?

    Posted on by Dr. Shweta Labde


Ask an Expert

shweta@ayurvedalive.in
Ayurveda