Author Archives: Dr. Shweta Labde

  • Ayurvedic Dietary rules – 1

    Posted on by Dr. Shweta Labde

    Yes! you read it right. Thousands of years ago, Ayurveda has elaborated these foolproof dietary rules to maintain healthy life. No, it doesnot mention ‘x’ calories of carbohydrates, ‘y’calories of proteins, vitamins, etc, neither does it stress on eating every 2-3 hrs or having certain litres of water daily. These rules are exclusively based on basic Ayurvedic principles, considering the state of tridoshas, Prakriti, Agni (digestive fire) and psychological health (pleasant state of mind) which in turn will gift us a healthy body and a healthy mind. This is known as “Ahar vidhi Vidhaan”   Ahar Vidhi Vidhaan :  Ahar vidhi vidhan includes ten dietary rules, they are as follows : Ushna Ahar (freshly prepared hot food ) Snigdha Ahar (moist and proper oil content food) Matrapurvak Ahar (proper quantity) Jirna Ahar (Having meals only after previous food is properly digested) Virya aviruddha (opposite or contraindicated foods) Ishta deshe (proper place) Na Atidrut (Not very fast) Na ativilambit (not very slow) Tan-mana-bhunjit (pleasing) Aatman-abhisamikshya bhunjit ( proper analyzing the food). We shall elaborate each point seperately
    Read More »

    Posted on by Dr. Shweta Labde
  • Carrots – The Winter Fruit cum Veggie

    Posted on by Dr. Shweta Labde

    Carrots or Daucus carota – A favourite among salads, used in variety of culinary recipes and popularly known for its opthalmic benefits – Although there are many health benefits, which we are not well aware about. We always hear people suggesting each other, “Oh! she has spectacles, poor thing, give her carrots and green vegetables, it really helps you know.” Its sweet taste and crunchy texture makes it favourite among all age groups. Let us explore the health benefits of carrots. Carrots come in varied species red, orange, purple, yellow, white…They grow all over the world in cool regions and more better to consume them in cold climates. ‘Grunjan’ or garjar – Sanskrit name for carrot – belongs to umbelliferae family. The roots, seeds and seed oil are usually used for medicinal purposes. गाजरं मधुरं तीक्ष्णं तिक्तोष्णं दिपनं लघु | संग्राहि रक्तपित्तार्शोग्रहणीकफवातजित् || भा.प्र रुच्यं च दिपनं ह्रद्यं दुर्गंधम् गुल्मनाशनम् |बीजं चोष्णम् मतं चास्य वृष्यं वै गर्भपातकृत् || रा.नि. _ The above verses explain properties and uses of carrots as under : Carrots are Madhur (sweet) and tikta (slightly bitter) in taste. It is Ushna (hot) in potency. Laghu (easy to digest). Deepan (kindles digestive
    Read More »

    Posted on by Dr. Shweta Labde
  • बीज अंकुरे अंकुरे

    Posted on by Dr. Shweta Labde

      गर्भधारणा आणि आयुर्वेद गर्भधारणा होणे हे प्रत्येक स्त्रीच्या आयूष्यातील एक अत्यंत आनंददायक क्षण असतो. आरोग्यदायक, उत्तम शारिरीक, मानसिक व बौद्धिक क्षमता असणारी संततीची अपेक्षा प्रत्येक दांपत्याची असते. त्यासाठी सगळ्या बाबींचा विचार  आयुर्वेद शास्त्रात विस्त्रुत पणे वर्णन केलेला आहे. ते पुढील प्रमाणे – || ध्रुवं चतुर्णां सान्निध्यात् गर्भः स्यात् विधिपूर्वकम् | ऋतु क्षेत्राम्बुबीजानां सामग्र्यात् अंकुरो यथा || सु.शा. गर्भधारणा म्हणजे केवळ स्त्रीबीज व पुरुष शुक्राचे मिलन नाही तर त्यासाठी माता पित्यांची शारिरीक व मानसिक अवस्था सुद्धा सशक्त असावे लागते. ज्या प्रमाणे उत्तम पिकासाठी चांगली मशागत केलेली जमीन, योग्य काळ, पिकाच्या वाढीसाठी आवश्यक जल व संपन्न बीज हे सर्व घटक जरुरी आहेत तसेच गर्भधारणेसाठी ऋतु, क्षेत्र, अंबू, बीज हे चार घटक आपल्या उत्तमोत्तम गुणांनी संपन्न असावेत. १. ऋतू – ऋतू म्हणजे काळ. काळ या घटकाचा विचार ३ प्रकारे होतो     अ) आयुर्वेदानुसार गर्भधारणेसाठी सक्षम अशा स्त्रीचे किमान वय १६ वर्ष व पुरुषाचे वय २५ वर्ष असावे.     ब) स्त्रिची मासिक पाळी दर महीन्याला नियमितपणे यायला हवी. मासिक रज:स्रावापासून पहिल्या १६            दिवसांत गर्भधारणा झाल्यास होणारी संतति निरोगी, अयुष्यमान व बुद्धिमान होते.     क) गर्भधारणेचा काळ नेहमी
    Read More »

    Posted on by Dr. Shweta Labde
  • मध

    Posted on by Dr. Shweta Labde

    आपल्या घरात, नातेवाईक,शेजारी, मित्र परीवार ह्यापैकी कितीतरीजणं सकाळी उठून गरम पाणी आणि मध वर्षानुवर्ष घेतात – कारण विचारल्यास – वजन कमी होतं म्हणे. आता हे कोणी आणि कुठे म्हटलं आहे, हे कोणालाच माहिती नाहि. ह्या लेखात आपण मधाचे ग्रंथाोक्त गुणधर्म आणि मध सेवन करण्याचे नियम बघुया.  “चक्षुष्यं छेदि तृट्श्लेष्माविषहिध्मास्रपित्तनुत् | मेहकुष्ठकृमिच्छर्दिश्वासकासातिसारनुत् ||   व्रणशोधनसंधानरोपणं वातलं मधु | रुक्षं कषायमधुरं तत्तुल्या मधुशर्करा ||   उष्णमुष्णार्तमुष्णे च युक्तं चोष्णैर्निहन्ति तत् |” वा.सू.५/५२   मध डोळ्यांच्या आरोग्यासाठी हितकारक आहे, कफ नाशक असल्याने नेत्रांच्या ठिकाणी असणारा क्लेद दुर करुन दृष्टि सुधारते. ज्यांची नजर कमजोर अाहे त्यांनी रात्री झोपण्यापूर्वी १चमचा त्रिफळा चूर्ण मधासोबत घ्यावे. मध कफ अाणि मेदनाशक असून  रूक्ष, छेदन आणि लेखन (खरवडून काढणे) करणारं आहे अाणि म्हणूनच   वजन कमी करण्यास मदत करते, पण ते योग्य अौषधाच्या सोबत घेणे गरजेचे अाहे, गरम पाण्यासह नाहि. अति तहान लागणे, कण्ठशोष, उचकी लागणे इ. विकारात मध नुसते, अथवा पाण्यासोबत थोडे थोडे सेवन केल्यास आराम मिळतो. मेह, त्वचा विकार, कृमि ह्यासारख्या विकारात औषधि मधासह घेतली असता, औषधांचा गुण लवकर येतो, तसेच मधामुळे ह्या व्याधींमधे असणारा क्लेद कमी होऊन उपशय मिळतो. त्वचा तेलकट असल्यास हलक्या हाथाने चेहर्यावर मध जिरवावे आणि पाण्याने धुवावे.‌‌‌‌‌‌‌‌‍ सर्दि आणि खोकल्यामधे मधाचे फायदे सगळ्यांना माहिती आहेतच. घशात आणि छातीत अडकलेला कफ  मधामुळे मोकळा होतो. तुळशीचा रस,आलं, मध अाणि हळद हे तर जणू कफाचे शत्रुच. मध रुक्ष असल्याने वातवर्धक आहे, तसच चवीला गोड असला तरीहि अल्पशः तुरट आहे, क्लेदनाशक असून कुठलाहि व्रण स्वच्छ करुन (जखम) भरुन काढण्यास उत्तम आहे. मग तो साधा मुखपाक (oral ulcer) असो वा एखादि मोठी जखम; शास्त्रोक्त पद्धतीने त्याची यथासांग निगा राखुन मधाचा त्यावर वापर केल्यास व्रण लवकर बरा होतो. मध सेवनाचे नियम :  ग्रंथात वर्णन केलेल्या विरुद्ध अन्नाच्या यादितील एक निषिद्ध म्हणजेच –  मध कधीहि गरम करू नये, अथवा गरम पाणी किंवा गरम खाद्य पदार्थांसह सेवन करु नये. एवढच नाहि तर उष्ण ऋतु मधेदेखील गरजे पुरताच सेवन करावा. आणि हे उगाच कुठेहि म्हटलेल नाहि, तर आयुर्वेदिय ग्रंथात धडधडीत लिहिलेले आहे. आपण जाहिरातींना भुलून काहि गोष्टी करत असतो – जसे गरम पाणी आणि मध,      गरम पोळी सोबत, गरम केक्स, बरेच डेसर्ट्स सोबत, दुधासोबत मध घेतला जातो, किंवा काहि पदार्थ बनवतानाच त्यात मध घालुन शिजवले जातात.  आयुर्वेदानुसार- मध हा विविध फुलांपसून जमा केला जातो, ह्यातील काहि फुलं विषारी असण्याची शक्यता नाकारता येत नाहि. विष हे गरम केल्यास अथवा उष्णतेच्या संपर्कात आल्यास अधिक कार्यक्षम होते, आणि शरिरास अपायकारक ठरते. तसेच मध गरम केले असता त्यतील संघटन बिघडून,त्याचे अपचन होऊन आमोत्पत्ति होते, आणि  अशी आमोत्पत्ति चिकित्सा करण्यास अवघड असते. चला तर मग ह्या बहुगुणी मधाचा वापर योग्य पद्धतीने करुया, फक्त वजन कमी करण्यसाठी नाहि तर आपले आरोग्य टिकवण्यासाठी.    

    Posted on by Dr. Shweta Labde
  • Dry Cough

    Posted on by Dr. Shweta Labde

    Coughing is generally a reflex action to clear of the irritant body or mucus from the throat, but the repetitive bouts of cough should be considered as a clinical condition. The cough can be a result of lower or upper respiratory tract infection, flu or cold (viral or bacterial). Generally cough is classified and treated depending upon the symptom – cough with mucus expectoration and without expectoration i.e. Dry cough. Persistent dry cough can really be very irritating and troublesome. According to Ayurveda classification dry cough falls in vataj kaas category – meaning cough or kaas with dominance of Vata dosha. Patient coughs for a longtime but with very little or no mucus expectoration. Dryness of throat and mouth. Headache,chest and backache can arise on persistent coughing. Continuous dry cough bouts can also cause fatigue and weakness. itchy and sore throat. Dry cough or Vataj cough is aggravated by cold and dry air, cold, stale, processed and fried foods, excess travelling, and over exertion. Vata aggravating foods and activities like packaged food, fermented food, uncooked
    Read More »

    Posted on by Dr. Shweta Labde
PAGE12345...Last »


Ask an Expert

shweta@ayurvedalive.in
Ayurveda